اختلال احتکار (Hoarding Disorder): بررسی روانشناختی و راه‌های درمان

اختلال احتکار یک اختلال روانشناختی است که با دشواری شدید در دور ریختن یا جدا شدن از اشیا، صرف نظر از ارزش واقعی آن‌ها، شناخته می‌شود. این اختلال می‌تواند باعث تجمع بیش از حد وسایل، ایجاد آشفتگی در محیط زندگی، و مشکلات روانی و اجتماعی برای فرد شود.

کسی که به احتکار روی می آورد نسبت به لوازم و وسایلی که می خرد احساس مالکیت می کند و توجیه اش اینست که: “برای وسایلی که خریده ام پول پرداخت کرده ام و برای پولی که بدست آورده ام زحمت کشیده ام.” این احساس در شرایطی است که آن وسیله مستعمل است و یا اگر هم سالم است دیگر به آن نیازی ندارد. وسیله ای که به آن نیاز ندازیم می توانیم ببخشیم، بفروشیم و یا دور ببندازیم.

اختلال احتکار می‌تواند باعث تجمع بیش از حد وسایل، ایجاد آشفتگی در محیط زندگی، و مشکلات روانی و اجتماعی برای فرد شود

ویژگی‌های اصلی اختلال احتکار

1- مشکل در دور ریختن وسایل: افراد مبتلا به اختلال احتکار اغلب احساس می‌کنند که ممکن است در آینده به وسایل نیاز پیدا کنند یا به دلایل احساسی نمی‌توانند از آن‌ها جدا شوند. به این افراد اصطلاحا “دورننداز” می گویند.

2- انباشت بیش از حد اشیا: این افراد تمایل دارند وسایل زیادی را جمع‌آوری کنند، به گونه‌ای که فضای زندگی آن‌ها غیرقابل استفاده شود.

3- آشفتگی در عملکرد روزانه: احتکار می‌تواند بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی، و توانایی انجام وظایف شغلی و خانوادگی تأثیر منفی بگذارد.

فرد مبتلا به اختلال احتکار اغلب احساس می‌کند که ممکن است در آینده به وسایل نیاز پیدا کند یا به دلایل احساسی نمی‌تواند از آن‌ها جدا شود

علل اختلال احتکار

1- عوامل زیستی و ژنتیکی: شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد اختلال احتکار ممکن است ریشه ژنتیکی داشته باشد.

2- تجربیات آسیب‌زا: تجربه از دست دادن عزیزان، شکست‌های عاطفی، یا حوادث استرس‌زا می‌تواند به احتکار منجر شود.

3- اختلالات روانی همزمان: این اختلال اغلب با اضطراب، افسردگی، یا اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) همراه است.

4- سبک‌های تربیتی: افرادی که در کودکی با محیطی پر از وسایل یا والدینی که به جمع‌آوری وسایل علاقه داشتند بزرگ شده‌اند، ممکن است مستعد احتکار باشند.

اختلال احتکار اغلب با اضطراب، افسردگی، یا اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) همراه است

پیامدهای اختلال احتکار

1- مشکلات بهداشتی: انباشت بیش از حد اشیا می‌تواند به محیطی ناسالم منجر شود که خطراتی مانند آتش‌سوزی، آلودگی، و بیماری‌های ناشی از تجمع زباله را افزایش می‌دهد.

2- تنهایی و انزوای اجتماعی: افراد مبتلا به اختلال احتکار ممکن است از ترس قضاوت دیگران از برقراری روابط اجتماعی اجتناب کنند.

3- تأثیر بر کیفیت زندگی: زندگی در فضایی پر از اشیا می‌تواند باعث اضطراب، استرس، و کاهش کیفیت زندگی شود.

انباشت بیش از حد اشیا می‌تواند به محیطی ناسالم منجر شود که خطراتی مانند آتش‌سوزی، آلودگی، و بیماری‌های ناشی از تجمع زباله را افزایش می‌دهد

درمان اختلال احتکار

1- روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT):

CBT یکی از موثرترین روش‌ها برای درمان اختلال احتکار است. این روش به افراد کمک می‌کند تا باورهای غلط خود درباره اشیا را شناسایی کرده و رفتارهای خود را تغییر دهند.

تکنیک‌های خاص مانند کاهش تدریجی اشیا (decluttering) و تمرین تصمیم‌گیری در مورد دور ریختن وسایل در این روش استفاده می‌شود.

2- دارودرمانی:

در برخی موارد، داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب برای کاهش علائم اختلال تجویز می‌شوند.

این داروها معمولاً برای افرادی که همزمان با اختلال احتکار دچار اضطراب یا افسردگی هستند، مفید هستند.

3- حمایت خانوادگی و اجتماعی:

خانواده و دوستان می‌توانند نقش مهمی در حمایت از فرد مبتلا ایفا کنند. ایجاد محیطی بدون قضاوت و ارائه کمک عملی در مرتب‌سازی وسایل می‌تواند موثر باشد.

4- مشاوره و گروه‌های حمایتی:

شرکت در گروه‌های حمایتی که افراد مشابه در آن حضور دارند می‌تواند احساس تنهایی فرد را کاهش داده و انگیزه تغییر را افزایش دهد.

5- مدیریت محیط زندگی:

استفاده از خدمات حرفه‌ای مانند سازمان‌دهندگان محیط زندگی یا مشاوران بهداشت محیط می‌تواند به افراد در پاکسازی و سازماندهی فضای زندگی کمک کند.

شرکت در گروه‌های حمایتی که افراد مشابه در آن حضور دارند می‌تواند احساس تنهایی فرد را کاهش داده و انگیزه تغییر را افزایش دهn

پیشگیری از اختلال احتکار

آگاهی‌بخشی عمومی: آموزش جامعه درباره اختلال احتکار و پیامدهای آن می‌تواند به شناسایی زودهنگام و پیشگیری کمک کند.

مدیریت استرس: یادگیری تکنیک‌های مدیریت استرس مانند مدیتیشن و یوگا می‌تواند از بروز اختلالات مرتبط با احتکار جلوگیری کند.

تقویت مهارت‌های تصمیم‌گیری: آموزش مهارت‌های تصمیم‌گیری در مورد نگهداری یا دور ریختن وسایل می‌تواند مفید باشد.

نتیجه‌گیری

اختلال احتکار یک چالش روانشناختی پیچیده است که نیازمند درک عمیق و درمان مناسب است. با استفاده از روش‌های درمانی موثر، حمایت خانواده و دوستان، و ایجاد تغییرات مثبت در سبک زندگی، بسیاری از افراد می‌توانند بر این اختلال غلبه کنند و زندگی سالم‌تری را تجربه کنند. آگاهی عمومی و کاهش انگ مرتبط با این اختلال نیز نقش مهمی در بهبود وضعیت افراد مبتلا دارد.